Sağ ve Sol

Sağ ve sol kavramları temelde birer “yön” mefhumundan ibarettir. Ancak zamanla her iki ibare de deyimleşmiş, sırtlarına yeni manalar yüklemiştir. Neden olarak, toplumların kabulünü söyleyebiliriz. Öyle ki, sağ taraf hayrı, sol taraf da şerri sembolize etmeye başlamıştır. Sağ el, “gücü, kudreti, verimliliği, talihi, bahtı açık olmayı, uğurlu olmayı ve mesut olmayı” manası içine almış; sol el de “uğursuzluğu, beceriksizliği, verimsizliği, bahtsızlığı ve talihsizliği” ifade etmiştir.  

Beşerin anlayışına hitap eden Kur’ân, “sağ” tabirini, yönden başka, tarihî süreç içerisinde kazandığı güç, kudret, talih, saadet, hayırlı cihet, hak yön, iyi taraf, bahtiyar taraf gibi nezih manalarda da kullanmıştır. Bu manalar gerek Kur’ân’ın nazil olduğu toplumda, gerekse günümüz toplumlarında “sağ” tabiriyle kast edilen nezih manalardandır.  

Sağ el ve sağ taraf tabiatıyla Peygamber Efendimizin de (asm) tercihi olmuştur. Bir hadislerinde “Sizden biriniz bir şey yediği zaman sağ eli ile yesin, içtiği zaman da sağ eli ile içsin. Sol el ile ancak şeytan yer ve içer.”1 Buyuran Allah Resulü (asm), bir diğer hadislerinde de, “Elbiselerinizi giydiğiniz zaman ve abdest aldığınız zaman sağdan başlayın.” buyurmuştur.2

Neden sol var, çünkü sol ile yaratılmışız. Herhalde arınmak için olmalı...

Sağ Taraf Hayırdır

a) Kur’ân’da sağ taraf hayırlı yön ve hak taraf olarak kullanılmıştır: “İleri gelenlerine, “doğrusu siz bize sağdan (suret-i haktan) görünürdünüz.” derler.”3

b) Güç ve kuvvet manasında kullanılmıştır: “Sonunda üzerlerine yürüyüp sağ el ile (kuvvetle) vurdu.”4 “Kur’ân, âlemlerin Rabb’inden indirilmiştir. Eğer Muhammed, Bize karşı ona bazı sözler katmış olsaydı, Biz onu sağ elimizle (kuvvetimizle) yakalardık. Sonra onun şah damarını koparırdık.”5

c) Mesud ve bahtiyar olanlar manasında kullanılmıştır: “Defterleri sağdan verilenler! Ne mutlu o sağ ehline!”6 “Kitabı sağından verilenler kolay geçireceği bir hesaba çekilirler ve yakınlarının yanına sevinçle dönerler.”7 “Defteri sağdan verilenlerden ise o, kendisine, “Ey sağ ehli olan kişi! Sana selâm olsun!” denir.”8 “Defteri sağdan verilenler Cennettedirler.”9    

Sol Tabiri

f) Kur’ân’da sol tabiri ise mutsuz, bahtsız ve kaybedenler manasında kullanılmıştır: “Defterleri soldan verilenler! Ne yazık o sol ehline!”10  “Fakat kitabı soldan verilen kimse, “Keşke kitabım bana verilmeseydi! Keşke hesabım ne olduğunu bilmeseydim! Bu iş keşke son bulmuş olsaydı! Malım bana fayda vermedi. Gücüm de kalmadı!” der.”11

g) Sağ el tabiri kimi ayetlerde Allah’a ait müteşabih bir sıfat olarak da zikrolunur ve tam ve kâmil kuvvet ve kudret manasında kullanılır: 

“Onlar Allah’ı gereği gibi takdir edemediler. Bütün yeryüzü kıyamet günü O’nun kabzasındadır (avucundadır.) Gökler de O’nun Yemin’i ile (sağ eli ile=kudreti ile) dürülmüştür.”12 

Bu ayetteki “Yemin” sıfatını Saîd Nursî Hazretleri, ayetin içinde ayrıca “Kabza” sıfatı da geçtiği cihetle “Kabza” kelimesi ile, yani tasarruf eli manasında tefsir etmiştir.13

Dipnotlar:

1- Tâç, 3/361

2- Tâç, 4/558

3- Sâffât Sûresi, 37/28

4- Sâffât Sûresi, 37/93

5- Hâkka Sûresi, 69/43,44,45,46

6- Vâkıa Sûresi, 56/27

7- İnşikâk  Sûresi, 84/7,8,9

8- Vâkıa Sûresi, 56/90, 91

9- Müddessir Sûresi, 74/39

10- Vâkıa Sûresi, 56/41

11- Hâkka Sûresi, 69/25-29

12- Zümer Sûresi, 39/67; diğer âyet için bakınız: Hâkka Sûresi, 69/45

13- Sözler, s. 360.