ABD’de 3 Kasım’da yapılan ara seçimlerde Demokratların Senato ve Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kazanması, bu bakımdan dikkat çekici bir gelişmedir. The New York Times, sonucu “Amerikan halkı Trump’ı reddetti”1 başlığıyla değerlendirirken, seçmenlerin seçim sistemini değiştirme ve demokratik kurumları zayıflatma girişimlerine sandıkta karşı çıktığını yazdı. Seçim görevlilerinin, hukukçuların ve hakimlerin bağımsız tavrının da demokrasinin korunmasında rol oynadığına dikkat çekti.

Bu sonuç, Amerika’ya mahsus bir hadise olarak görülmemelidir. Son dönemde dünyanın farklı bölgelerinde otoriter yönetim anlayışına karşı seçmen tepkilerinin yükseldiği görülüyor. Bu daha da yaygınlaşacak.

Otoriterliğin bedelini halk ödüyor

Otoriter liderler, iktidarlarını sürdürmek için seçim kurallarını kendi lehlerine değiştirmeye, medyayı kontrol altına almaya, muhaliflerini baskılamaya ve bağımsız kurumları etkisizleştirmeye yönelebiliyor. Böylece denetim ortadan kalkarken, devlet imkânları belirli güç ve çıkar çevrelerinin hizmetine girebiliyor. Bunun bedelini ise çoğu zaman dar ve orta gelirli vatandaşlar, çalışanlar ve sosyal adalete ihtiyaç duyan kesimler ödüyor.

Kontrolsüz iktidarın bir başka ağır sonucu da Gazze ve Körfez'de olduğu gibi savaşlar ve yaşanan felaketlerdir. Millî duyguların istismar edilmesi veya bazı çevrelerin menfaatlerinin korunması adına başlatılan savaşlarda ülkenin kaynakları tükeniyor; askerler ve siviller hayatını kaybediyor, devletlerin itibarı zedeleniyor. Silah ticareti ve enerji piyasalarındaki çıkar hesapları, bu acıların daha da büyümesine yol açabiliyor. Katliamlar ve hak ihlalleri karşısında sergilenen duyarsızlık ve haksızlıklara verilen destek de gücün denetimsiz kalmasının nasıl ağır sonuçlar doğurabildiğini gösteriyor. ABD seçmeni aslında bunlara dur dedi.

Demokrasinin gücü, yalnızca çoğunluğun karar vermesinden ibaret değildir. Çoğunluk da hukukla bağlıdır; azınlığın hakları, ifade hürriyeti ve muhalefetin varlığı garanti altında olmalıdır. Çünkü seçim, kazanana sınırsız yetki veren bir vekâlet değil, millete hizmet için verilmiş süreli bir sorumluluktur. Bu sorumluluğun hesabı hem sandıkta hem de hukuk önünde sorulabilmelidir.

Hürriyet ve adaletin yolu

Bediüzzaman’ın meşveret ve hürriyet vurgusu da bu hakikate işaret eder. Şahısların iradesini milletin ve hukukun üstünde tutmak yerine, ortak akla ve adalet ölçülerine başvurmak gerekir. Devletin bekası da bir kişinin veya dar bir kadronun iktidarının devamına indirgenemez.

Bir zamanlar otoriter yönetimlerin daha hızlı karar alacağı, millî menfaatleri daha güçlü koruyacağı düşüncesi öne çıkarılıyordu. Oysa hızlı karar almak, kontrolsüz davranma hakkı vermez. Denetim yoksa yanlış kararların düzeltilmesi de zorlaşır; kamu gücü şahısların veya grupların menfaatlerine alet edilebilir.

Türkiye’nin de bu gelişmelerden çıkaracağı önemli dersler vardır. Güçlü devlet, kuvvetler ayrılığını, bağımsız yargıyı, hür basını ve serbest seçimleri yaşatan devlettir. İktidarlar geçici, hukuk ve müesseseler kalıcıdır. Milletin farklı kesimlerinin haklarına saygı gösterilmeden, sosyal adalet sağlanmadan gerçek huzur kurulamaz.

İnsanlığın geleceği; baskıda değil hürriyette, keyfî yönetimde değil demokraside, çatışmada değil karşılıklı hak ve hukuka saygıdadır. Sandıkta verilen mesajın asıl değeri de budur: Hiçbir iktidar millet iradesinin ve hukukun üzerinde değildir.

Dipnot:

1- The New York Times–4.11.2026