Bilginin, teknolojinin ve insanî değerlerin yaygınlaştırılması; haksızlıklara karşı mücadele edilmesi ve mağduriyetlerin geniş kitlelere duyurulması açısından sosyal medya önemli imkânlar sunmaktadır.

Ancak aynı araç; yalan haberlerin, iftiraların, gıybetin, nefret söylemlerinin ve toplumsal düşmanlıkların yayılması için de kullanılabilmektedir. Üstelik sosyal medyada yapılan bir paylaşımın ulaşabileceği insan sayısı, geçmişte insanların hayal bile edemeyeceği seviyelerdedir.

Bir Haberle Başlayan Tahribat

Kur’ân-ı Kerîm, “Ey iman edenler! Size bir fasık bir haber getirirse, bilmeden bir topluluğa zarar verip yaptığınıza pişman olmamak için onun doğruluğunu araştırın” buyurur. (Hucurat Suresi: 6) Bu ayet, günümüz sosyal medyası açısından son derece önemli bir ölçü ortaya koymaktadır: Haberi paylaşmadan önce tahkik etmek.

Peygamber Efendimiz de (asm) “Kişiye, işittiği her şeyi söylemesi yalan olarak yeter”  buyurur. Çünkü insan duyduğu her şeyi araştırmadan başkasına aktarırsa, doğru ile yanlışı birbirine karıştırabilir.

Gıybet konusunda da Kur’ân, “Sizden biriniz ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı?” buyurarak çok çarpıcı bir ikazda bulunur. Bugün sosyal medya, gıybet ve iftiranın milyonlarca insana ulaştırılabileceği bir ortam hâline gelmiştir.

Arakan’da Müslümanlara yönelik şiddet olaylarında nefret söylemlerinin ve yanlış bilgilerin toplumsal düşmanlığı beslemedeki rolü bunun acı örneklerinden biridir.

7 Ekim 2023 saldırılarının Hamas tarafından gerçekleştirildiği ve bu saldırının Gazze’de yürütülen askerî operasyonlar ile sivil katliamların gerekçesi olarak dünya kamuoyuna sunulduğu görülmüştür. İlk günlerde yayılan haberler, görüntüler ve iddialar kamuoyunun İsrail’in askerî müdahalesini desteklemesinde etkili olmuştur. Sonrasında Gazze’de yaşanan büyük yıkım ve sivil kayıplar gündeme geldiğinde ise oluşan algıyı değiştirmek çok daha zor hâle gelmiştir.

Tahrip Kolay, Tekelleşme Daha Tehlikeli

Sosyal medya algoritmaları, çoğu zaman en doğru haberi değil, en fazla etkileşim oluşturan içeriği öne çıkarır. İnsanlar da sıradan ve doğru bilgilerden ziyade şaşırtıcı, öfkelendirici ve dikkat çekici içeriklere daha fazla ilgi gösterebilir. Böylece bir yalan, dokuz doğrunun önüne geçebilir.

Bir binayı yapmak için mühendis, usta, işçi, zaman ve maddî imkân gerekir. Fakat yıkmak için bazen bir kibrit yeterlidir.

Bununla birlikte en büyük tehlikelerden biri, toplumun en teşkilatlı yapısı olan devletin medya ve sosyal medyayı tekelleştirmesidir. Bunun ne kadar tehlikeli olduğu Hitler ve Stalin dönemlerinde açıkça görülmüştür. Devletin bütün iletişim kanallarını kontrol ettiği ortamlarda propaganda, hakikatin önüne geçebilmekte; toplum, sürekli aynı bilgiye maruz bırakılarak yönlendirilebilmektedir.

Bu sebeple sosyal medyada gördüğümüz her şeyi paylaşmadan önce kendimize sormalıyız: Bu haber doğru mu? Kaynağı nedir? Paylaşmamın neticesi ne olur?

Çünkü bazen sadece bir “beğeni” veya “paylaşım” yaptığımızı zannederken, bir yalanın taşıyıcısı, bir iftiranın destekçisi ve hiç istemeden büyük bir tahribatın parçası olabiliriz.

Sosyal medya hakikatin hizmetinde kullanıldığında büyük bir nimettir. Fakat tekelleşmenin, propaganda ve nefret söylemlerinin aracı hâline geldiğinde ise toplum için ciddi bir tehdide dönüşür.