Bu suallerin bir kısmına sual edilen mekânda cevap vermeye çalışırız. Bir kısım sualler ise ya yazılı bir kâğıt ile yâda başka bir yolla gönderilir. Bu berdevam yazılar içinde bu suallere de konu bütünlüğü ve ehemmiyeti açısından cevaplar vermeye çalışacağız.

Soru-1: Risale-i Nur’a göre meşveret ve şûrâlarda alınan kararlar içtihat olarak kabul edilir mi? İçtihatta isabet ederse bir sevap, etmezse içtihat sevabı meşveretler için de geçerli midir?

Risale-i Nur hizmetinin en temel esaslarından biri meşverettir. Bediüzzaman, ferdî istibdadın yerine şahs-ı manevînin hâkimiyetini esas almış; hizmete dair meselelerin istişare ile karara bağlanmasında ısrar etmiştir. Bu sebeple zaman zaman şu soru sorulmaktadır: “Meşveret ve şûrâlarda alınan kararlar bir içtihat hükmünde midir? Eğer öyleyse, içtihatta isabet edenin iki, hata edenin bir ecir alacağına dair hadis-i şerif, meşveret kararları için de geçerli olur mu?” Bu meseleyi doğru anlayabilmek için önce “içtihat” ile “meşveret” kelimelerinin mahiyetini birbirinden ayırmak gerekir.

İçtihat ile meşveret aynı şey değildir

İçtihat, Kur’ân ve Sünnet’te açık hükmü bulunmayan şer’î meselelerde, gerekli ilmî ehliyete sahip müçtehid âlimlerin delillerden hüküm çıkarmasıdır. Bunun şartları, usûlü ve sınırları İslâm fıkhında teferruatlı olarak belirlenmiştir. Meşveret ise bir mesele hakkında ehil kimselerin fikirlerini ortaya koyarak ortak akıl ile en isabetli kararı aramasıdır. Meşveretin konusu yalnızca dinî hükümler değildir. Hizmet usulleri, eğitim faaliyetleri, idarî işler, hizmet faaliyetleri, zamanlama, imkânların kullanılması ve benzeri birçok konuda meşveret yapılır.

Dolayısıyla Risale-i Nur hizmetindeki meşveretler, umumî anlamıyla yeni dinî hükümler ortaya koyan bir içtihat kurumu değildir. Meşveretin vazifesi, mevcut Kur’ânî ve nebevî ölçüler içerisinde en muvafık hizmet usulünü, metodunu ve yolunu belirlemektir.

Ahkâm değişmez, tatbikat meşveretle belirlenir

Münazarat’ta şöyle mühim bir tespit vardır: “… ahkâm ve hukuk ise, zaten tebeddül etmez; tatbikat ve tercihâttır ki, meşverete ihtiyaç gösterir.”  (ESDE, s. 170.) Bediüzzaman’ın meşveret anlayışını en veciz şekilde ifade eden cümlelerden biri de budur. Bu cümle, İslâm’da değişmez esaslarla değişebilen tatbikatları birbirinden ayıran mühim bir düsturu ortaya koymaktadır. Günümüzde meşveretin sınırları, selâhiyeti ve vazifesi hakkında ortaya çıkan birçok tereddüt, bu prensip doğru anlaşıldığında kendiliğinden vuzuha kavuşmaktadır.

Ahkâm ve hukuk değişmez

Bediüzzaman’ın “ahkâm ve hukuk” dediği şey, Allah’ın Kur’ân ve Sünnet ile sınırladığı dinî hükümler ve adalet esaslarıdır. Bunlar insanların fikirlerine, ekseriyetin oyuna veya asrın vaziyetine göre değiştirilemez. Çünkü ahkâm ayetlerinin kaynağı beşerî irâde değil, İlâhî emir ve vahiydir.

Namazın farziyeti, faizin haram oluşu, kul hakkının dokunulmazlığı, doğruluğun fazileti, adaletin zarureti gibi hükümler meşveretin mevzusu değildir. Hiçbir meclis, şûrâ ve meşveret, bu hükümleri değiştirme selâhiyetine sahip değildir. Meşveret, Allah’ın koyduğu kesin hükümleri tartışmak veya yeniden belirlemek için yapılmaz. Bu sebeple meşveretin ilk sınırı, şer’î hükümlere teslimiyettir. İlâhî hükümler üzerinde ekseriyetin iradesi değil, vahyin iradesi hâkimdir.

(Devam edeceğiz…)