Haklı olduğumuza inandığımız anda bir şey değişiyor. Kulak kapanıyor, dil keskinleşiyor. Karşımızdaki artık fikri olan bir insan değil, yenilmesi gereken bir engel oluyor. Sonra yastığa başımızı koyuyoruz ve söylediğimiz sert cümle zihnimizde dönüp duruyor. Haklıydık belki. Peki, huzurlu muyuz?

Üstad Hazretleri’nin müspet hareket düsturunu çoğumuz iman hizmetine ait bir usul gibi biliriz. Kendi doğrumuzu anlatırız, başkasını yıkmakla uğraşmayız. Güzel. Peki, sadece orada mı? Evde ailemizle, iş yerinde arkadaşımızla, kapı komşumuzla ihtilafa düştüğümüzde bu düstur nerede kalıyor? Sosyal medyada bir yoruma cevap yazarken, sofrada siyaset konuşurken? Hizmette müspet, hayatta menfî olunmaz. Olunursa düstur yarım anlaşılmış demektir.

Mesele, ölçü meselesi aslında.

Bir tarafta ifrat var. Haddi aşmak, sertleşmek, karşısındakini baştan düşman ilan etmek. Öbür tarafta tefrit. Gevşemek, doğruyu söylemekten çekinmek, “bana ne” demek, herkesin gönlünü hoş tutayım derken hakkı kaybetmek. İkisi de kolay yol. İfrat öfkeyle, tefrit korkuyla yürünür. Vasat ise zor olandır, çünkü ne öfkeye ne korkuya yaslanabilir. Ona ancak insaf yaslanır.

Burada ince bir ayrım var: Dik durmakla dikleşmek aynı şey değildir.

Dik duran, hakkı bilir ve ondan taviz vermez. Değerlerinin arkasındadır ama karşısındakinin de insan olduğunu unutmaz. Sözünü söyler, sonra dinler. Gerekirse “yanılmışım” demekten çekinmez, çünkü derdi kendini değil, doğruyu korumaktır. Dikleşen ise inadı doğruluk sanır. Artık hakkı değil, nefsini savunmaktadır. Dışarıdan ikisi benzer, ikisi de “taviz vermiyorum” der. Fark, tartışma bittikten sonra anlaşılır. Biri kapıyı açık bırakır, öbürü arkasından kilitler. Üstelik kilitlenen kapının içinde kalan da kendisidir.

İnsaf deyince yanlış anlaşılmasın. Hasmın yanlışını onaylamak değil bu. Doğru söylediği yerde “doğru söylüyor” diyebilmek. Yanlış yaptığı yerde bile haysiyetini çiğnememek. Yüzüne söyleyemeyeceğimiz sözü arkasından söylememek. Aynı Rabb’in kulu olduğunu hatırlamak.

Çünkü hasım dediğimiz kişi de bir hikâyenin içinden geliyor. Bizim görmediğimiz bir yükü, bilmediğimiz bir yarayı taşıyor olabilir. Bunu bilmek onu haklı çıkarmaz. Ama bizi hüküm verirken biraz daha temkinli, biraz daha merhametli kılar.

Bediüzzaman’ın hayatına bakın. Zulüm gördü, sürgün gördü, zindan gördü. Yine de ona eziyet edenlere karşı kin üzerine bir dava kurmadı. Neden? Çünkü şahsî bir davanın değil, bir hakikatin hizmetindeydi. Hakikat ise kinle büyümez. Kin, kalbe misafir olarak girer, ev sahibi olarak yerleşir.

Peki, ne yapabiliriz? Cevap yazmadan önce bir nefes beklemek mesela. Karşımızdakinin cümlesini bitirmesine izin vermek. Haklı olduğumuz bir noktayı karşı tarafa teslim etmek. Küçük görünür ama küçük iyilikler büyük iklimler kurar.

Bugün sesi en çok yükselten kazanıyor gibi görünüyor. Görünüyor, evet. Ama geride kırılan kalpler, kapanan sohbetler, küsülen akrabalar kalıyor. Değer mi?

Belki de asıl soru “kim haklı?” değil, “haklılığımı nasıl taşıyorum?” sorusudur. Hakkı taşımak ağır bir emanettir; taşırken ezmemek gerekir.

Fikrimizde sabit, üslubumuzda yumuşak olalım. Hasmını yenen bir gün kazanır, hasmına insaf eden gönül kazanır.