Adalet teorisi ve pratiği ile ilgili önceki günkü yazımızda “unutmayalım ki o büyük hesap günü kalbimizden geçenin de hesabı sorulacak” cümlesi vardı.
Ankara’daki müdakkik okuyucularımızdan Metin Bey, “bildiğim kadarıyla Allah amele dökülmeyen fikirlerden mesuliyeti kaldırmış ve insanı söz veya fiillerinden mesul tutmuş, siz ise sanki aksini yazdınız” diyerek bu cümlemizin tashih veya izahını istedi. Bu konu öncelikle Köşe komşumuz Süleyman Kösmene’nin uzmanlık konusu ve kendisinden tavzih veya izah ihtiva eden bir yazı beklemek hepimizin hakkı.
Biz bugün Hoca Kösmene’nin yazacağını umduğumuz o yazıya da hazırlık olmak üzere kendi cümlemizin fikrî temelini izah edelim:
1. Niyet kalptedir ve “ameller niyetlere göredir.” Niyet hayrı şerre ve hatta şerri hayra çevirebilen bir sırdır/şifredir.
Meselâ gösteri ya da gösteriş için yapılan ibadet görünüşte hayır iken niyetsizlik sebebiyle sadece tiyatro olur, hatta kötü niyet sebebiyle şer olur.
Görünüşte şer olan bir amel iyi bir amaçla (niyetle) yapıldığında şer olmaktan çıkar. Meselâ parmak kesmek kötüdür ama kang- ren olan parmağı kesmekte niyet hayırdır ve dolayısıyla kangren sürse dahi o kesme işi şer değil hayır olur.
2. Her türlü hayra niyetlenmekte ve bu niyeti eyleme geçirmekte “mü’minin niyeti amelinden hayırlıdır”.
Hayra niyetlenen, ama bitiremeyen ve hatta başlayamayan kişi de sırf bu güzel niyeti sebebiyle mükâfatını alır. Miktarı ayrı konu.
3. Günahı düşünmek günah olmadığı gibi suçu düşünmek ve hatta tasarlamak da suç değildir. Eylem gerektiren bir şerre niyetlenen ve fakat harekete geçmeyen kişi, günah olan bu eylemi yapmadığına göre, amel defterine bir leke girmez. Tamam.
Meselâ, gıybeti kalbinden geçiren, ama diline ya da klavyesine dökmeyen elbette bundan mesul değildir.
Ama kalbinden gıybeti sürekli geçirenin önce kalbi ve bir süre sonra da eylemi bundan etkilenmez mi?
Hem acaba günahlar sadece eylemlerden mi ibarettir?
Kalbin iradî tıkırdaması da bir tür amel değil midir?
Meselâ nedamet ve pişmanlık önce kalpte değil midir?
Dil ile pişmanlık muhatabın affına sebeptir, ama dil ile birlikte hakikî dil olan kalp de pişman değilse bu “mış gibi” pişmanlık Allah’ın gücüne gitmez mi?
Allah için sevmemiz gerekeni sevmediğimizde kalple işlenen bir günah yok mudur?
Allah için nefret etmemiz gereken bir zulmü, küfrü ve isyanı hoş gördüğümüzde kalple işlenen bir günah yok mudur?
Allah kalplerimizden geçeni dahi biliyorsa, kalbinde barındırılmaması gerekeni barındıranın, kalbin köşelerindekini bilene karşı bir mahcubiyeti olmayacak mı?
Tamam, “devlet ele bakar, kalbe bakmaz”. Ama Allah da sadece ele mi bakar?
Ehline müracaat…