İstibdadın bu toprakların kaderi olduğunu iddia ederek ümitsizlik pompalayan kişilere karşı, Bediüzzaman, toplumun tüm katmanları tarafından teşhis edilip anlaşılabileceği ümidini verir.
Bu Kur'ânî hakikati seçkin zümrelere hapsetmez; hemşehrisi olan hamalların uğrak yeri olan kahvehanelere kadar inerek, bazı particiler onları aldatmasın diye en âmi ve safdil insanların dahi anlayacağı bir dille meşrûtiyeti (demokrasi ve hukukun üstünlüğünü) telkin edip istibdadın İslâmla ilgisi olmadığını anlatır. “İstibdat zulüm ve tahakkümdür, Meşrutiyet adalet ve Şeriattır. Padişah, Peygamberimizin (asm) emrine itaat etse ve yoluna gitse halifedir; biz de ona itaat edeceğiz. Yoksa, Peygambere (asm) tâbi olmayıp zulmedenler, padişah da olsalar, haydutturlar.”3 Bu cümleler, Peygambere (asm) tâbi olmanın izahını yapar: Zulümden uzak durmak, âdil olmak.
Bediüzzaman “Meşrû, hakikî meşrûtiyetin müsemmâsına ahd-ü peyman ettiğimden, istibdat ne şekilde olursa olsun, meşrûtiyet libası giysin ve ismini taksın, rast gelsem sille vuracağım.”4 ifadeleri ile hadiseleri takılan isimler ve zahirî görünüşlere göre değil, hakikî muhtevasına bakarak sorgulamak gerektiği dersini verir. Bazen meşrûtiyet libası giyen istibdattan bahseder; bazen de "şeriat" veya "din" kisvesi altında kendini gizleyip hiç münasebeti olmadığı halde o zalim istibdadın, şeriatla bir münasebeti varmış gibi göstererek milleti aldatıp hayatiyetini devam ettirdiği siyasî zihniyeti teşhis eder.
Mihenk verip sağlamasını da yaptırır: “Ne kadar iyilik var, meşrûtiyetin ziyasındandır; ne kadar fenalık var, ya eski istibdâdın zulmetinden yahut meşrûtiyet namıyla yeni bir istibdâdın zulmündendir.”5 diyerek son derece uyanık olunması ve demokratik mananın korunmasını nazara verir. Zira, dinden ve adaletten kopuk her cereyan, bu topraklarda sathî kalmaya mahkûmdur.
Süfyaniyet ilk üç devresinde, istibdadının şiddeti ölçüsünde derecelendirilir. Dördüncü devresi ise istibdadının kalktığı, adileştiği devreyi temsil eder. “...Şeriat âleme gelmiş; tâ istibdadı ve zâlimâne tahakkümü mahvetsin.” cümlesi insanın keyfi tahakküm ve baskılardan kurtulup, sadece Rabbine kul olmasının yolunun hürriyetten geçtiğinin ilanıdır.
“Sizden her kim bir kötülük görürse, gücü yetiyorsa eliyle, yetmezse, diliyle düzeltsin. Onu da yapamazsa, hiç olmazsa kalbiyle buğzetsin...”6 hadisi, toplumun her tabakasına, vazifelerini hatırlatıp onları göreve çağırır. Bu yapılmadığı takdirde, hürmet tanımayan anarşinin âhirzaman versiyonu olan Ye’cüc ve Me’cüc’ün bataklık zemini doğacak, şiddetli baskılar ile hürriyet ortamı kaybolacaktır. Dengelenmeyen, kontrolsüz yapılarda da istibdat kuvvet bulup, israf ve suiistimaller çoğalacaktır.
Hakkı hak bilip uyma, bâtılı bâtıl bilip sakınma, ferdin hadiseleri değerlendirme kriteri olduğunda, toplum murakıb olur ve muhâlefet fikri teyakkuza geçer. İşte Asr-ı Saadet.
Dipnotlar:
1- Lem’alar, s. 287.
2- Fatiha Suresi: 5
3- ESDE, s. 121.
4- ESDE, s. 82.
5- ESDE, s. 164.
6- Tirmizî, Fiten, 11; İbni Mace, Fiten, 20; Ebu Davud, Salat, 242