İnsan her şey olmasa da pek çok şeyi yapmakta, birçok davranış sergilemekte hür olmakla beraber; bir başkasına zarar verme, onun hakkına girme, hukukuna tecavüz etme hususunda hür değil, bir cihette mevkûftur.
“Sebep olan işleyen gibidir” düsturunu asla unutmamamız, bu hakikati zihnimizin bir köşesine yazmamız lâzım. Tâ ki akıbette muhatabımız zarara, biz de hatara maruz kalmayalım.
“Dilediğini yap; mutlaka karşılığını görürsün”1 hadis-i şerifi, -müsbet / menfî- her ne yapılırsa yapılsın bunun mutlaka bir bedelinin ödeneceğini; önünde sonunda, bir karşılığının görüleceğini bize ikaz ediyor.
En başta can olmak üzere mal mülk, ırz; hak hukuk gibi zarar ziyan konusu her şey, “Ben mü’minim” diyen her insanın terazide kefesinin gözüdür. Hangi şeyler ağır basar bilinmez!
Ama bir “Bilen” var ki, kâtipleri kayıtta. Gece gündüz amelleri yazıyor ne hasenat ne seyyiat, karşılıksız kalıyor.2
Sebep olunanın; görülen zararın küçüğü büyüğü olmadığına Saadet Asrı’ndan bir örnek nakletmenin tam yeri:
Sahabeden Nâfi bin Abdülhâris anlatıyor: “Hz. Ömer Mekke’ye gelmişti.
“Cuma günü Dârü’n-Nedve’ye (Mekke’nin fethinden sonra kurum kimliği kazanıp, buluşma / toplanma yeri olarak kullanılan mekân) girdi, Mescid-i Haram’a yakın olmak istemişti. Yeleğini içeride bir yere astı. Bir güvercin gelip yeleğin üzerine kondu. Pislememesi için güvercini ürküterek uçurdu, o da bir başka yere kondu. Güvercinin konduğu yere bir yılan geldi ve güvercini sokarak öldürdü.
“Hz. Ömer Cuma namazını kılınca, ben ve Hz. Osman yanına gittik. Bize: ‘Bugün yaptığım bir şey hakkında hüküm verin!’ diyerek hadiseyi anlattı: ‘Aslında kuş emin bir yerdeydi. Ben onu uçurdum, o da gitti ölümün kucağına düştü. Buna, ben sebep oldum.”
O sırada ben araya girdim ve Hz. Osman’a: “Müminlerin Emirinin üç yaşında, boz bir keçi kurban etmesine hükmetmeye ne dersin?” dedim.
Hz. Osman: “Evet, ben de aynı görüşteyim” dedi. Bunun üzerine Hz. Ömer, bu evsafta bir keçinin kurban edilmesini istedi.”3
Orayı ve olanı, tasavvur edelim!
Kurdun kuşun bile hakkını gözeten adalet timsali Hz. Ömer’in (ra) hadiseye bakışını; ardından da bizim, anlayamadığımız ve sınırlarını tayin edemediğimiz hürriyetimizle nelere sebep olduğumuzu, kimleri sıkıntıya sokup o kimselere, manen, ne kadar çok borçlu bulunduğumuzu; “Hürriyetin şe’ni (özelliği) odur ki; ne nefsine, ne gayriye zararı dokunmasın”4 cümlesinin mana derinliğini elimizi şakağımıza koyup, şöyle bir düşünmemiz lâzım.
Ve tabiî ki, sebep olduklarımızı da…
Dipnotlar:
1- Mecmau’z-Zevaid, 10: 219.
2- Zilzâl Suresi, 7-8.
3- M. Yusuf Kandehlevî, Hayatu’s-Sahabe, 1: 466. (Beyhakî, Sünen, 5: 205).
4- Said Nursî, Beyanat ve Tenvirler, 40.