"Ümitvar olunuz, şu istikbal inkılâbı içinde en yüksek gür sada İslâm'ın sadası olacaktır."

Piyasalar

Bir sincap, bir Trabzon hurması ve iki düşünür: Tohumun söyledikleri

Prof. Dr. İbrahim ÖZDEMİR
19 Kasım 2026, Perşembe 13:14
Carl Rogers’ın tohum metaforu aklıma geldi. Ardından Said Nursî’nin Risale-i Nur’da tohum imgesine ne kadar sık başvurduğunu hatırladım. Rogers sahicilikten, şartsız kabulden ve empatiden söz eder. Nursî de su, nur ve topraktan bahseder: İslâmiyet suyu, iman nuru, ubudiyet toprağı. Dahası, Hz. Peygamber’in (asm) tek bir nazarının kömürü elmasa çevirdiğini hatırlatır.

GÖRÜŞ - PROF. DR. İBRAHİM ÖZDEMİR

Bu sabah Chicago'da yürüyüş yaparken, altın rengine bürünmüş ağaçlar ve yere düşmüş yapraklar arasında bir şey dikkatimi çekti:

Bir sincap.

Telaşla bir şey taşıdığını gördüm. Merak edip peşine düştüm. Onu gömdüğü yeri buldum ve açtım: Bir yaban trabzon hurmasını toprağa gömmüştü.

Kış için yiyecek mi depoluyordu? 

Yoksa farkında olmadan bir tohumun yeniden ağaç olmasına mı hizmet ediyordu?

Bunu düşünürken, daha yeni okuduğum Carl Rogers'ın tohum metaforu aklıma geldi. Ardından Said Nursî'nin Risale-i Nur'da tohum imgesine ne kadar sık başvurduğunu hatırladım. 

Bu güzel, güneşli günde altın sarısı yaprakların üzerinde yürürken ve etrafımda oynaşan sincapları izlerken, bu iki düşünürün tohuma bakışları üzerine düşündüm.

Tabiatta hiçbir şey yalnızca kendisi için çalışmaz

Biyologlar, sincapların gömdükleri yiyeceklerin bir kısmını bir daha bulamadıklarını, unutulan bu küçük depoların zamanla fidana dönüştüğünü söyler. 

Yani sincap kendi kışını düşünürken farkında olmadan bir ormanın geleceğine de hizmet eder. Kendi ihtiyacının peşindeki küçücük bir canlı, kendisinden çok daha büyük bir düzenin parçası olur. 

Bir çevre felsefecisi olarak, bu manzara bana hep şunu hatırlatır: Tabiatta hiçbir şey yalnızca kendisi için çalışmaz. Nursî'nin bakışıyla, her şey küçüklüğüne rağmen büyük bir vazifeye hizmet eder.

İlk bakışta tuhaf bir eşleştirme gibi görünebilir. Biri hayatını sürgünde ve hapiste geçirmiş, Risale-i Nur'u materyalizme karşı iman hakikatlerini anlatmak için yazmış bir Müslüman âlim. 

Öteki, kişi merkezli terapinin kurucusu ve etkisi danışma odasından sınıflara kadar uzanan Amerikalı bir psikolog. Biri vahyin, İlâhî isimlerin ve âhiretin dilini konuşuyor, öteki organizmanın ve terapötik ilişkinin dilini. Birbirlerini hiç okumadılar. Ama ikisi de insanı anlatmak için aynı imgeye uzandı: Tohum.

Nursî, Yirmi Üçüncü Söz'de "insan bir çekirdeğe benzer" der. Kudret o çekirdeğe manevî cihazlar, kader de ince ve kıymetli bir program vermiştir. Çekirdek toprak altında çalışır, dar âleminden çıkar ve istidadının diliyle Yaratıcısından bir ağaç olmayı ister. Fakat aynı çekirdek melekelerini zararlı şeylere harcarsa, o dar yerde boş yere çürür.

Ortak kanaat

Rogers ise çocukluğundan bir hatırasını anlatır. Ailesinin bodrumunda, küçük bir pencerenin altında saklanan patatesler, karanlıkta bile solgun ve cılız filizler verip uzaktaki ışığa doğru uzanmaya çabalar. O filizler asla bitki olamayacaktır; ama büyüme eğilimi yok olmamış, yalnızca çarpılmıştır. Rogers, devlet hastanelerinde en ağır hastalarla çalışırken hep o filizleri düşündüğünü söyler.

Bu iki imge yan yana konunca, bir eğitimci olarak beni derinden etkileyen birkaç ortak kanaat ortaya çıkıyor.

Birincisi, potansiyel dışarıdan yerleştirilmez, verilir. Öğrenci boş bir kap değildir. Eğitimci, bir ürün monte eden mühendis değil; canlı bir şeye özen gösteren bir bahçıvandır. Tıpkı o sincabın hurmayı toprağa emanet etmesi gibi, biz de ağacı yapmayız; yalnızca tohuma uygun bir yer hazırlarız.

İkincisi, başarısızlık yokluk değil, yanlış yönlenmedir. "Bozuk" görünen öğrenci, büyüme yolundan saptırılmış bir öğrencidir. Sınıfın en umutsuz görünen çocuğu da dâhil, herkes bir tohumdur.

Üçüncüsü, iklim belirleyicidir. Rogers sahicilikten, şartsız kabulden ve empatiden söz eder. Nursî de su, nur ve topraktan bahseder: İslâmiyet suyu, iman nuru, ubudiyet toprağı. Dahası, Hz. Peygamber'in tek bir nazarının kömürü elmasa çevirdiğini hatırlatır. İnsanlar yalnızca aktarılan bilgilerle değil, bu bilgileri hayatında temsil eden şahsiyetlerin rehberliğiyle de eğitilir. Ama farklar da benzerlikler kadar öğreticidir. 

Fıtrat yalan söylemez

Rogers organizmanın kendi iç yönelimine güvenir. Nursî ise fıtrata güvenir ama nefse güvenmez; ona göre "fıtrat yalan söylemez", fakat aynı melekeler enaniyete de ubudiyete de hizmet edebilir. Bu yüzden büyüme yalnızca serbest bırakılmak değil, aynı zamanda yön bulmaktır.

Rogers'ın ideali kendine yeten, kendini yönlendiren insandır. 

Nursî'nin çam tohumu ise zerre kadar küçükken dağ gibi bir ağacın yükünü omzunda taşır, çünkü Kudret-i Ezeliye'ye dayanır. Gücü kendinden değil, intisabından gelir. Acz ve fakr, büyüklüğün şartına dönüşür. ‘İman, bir intisaptır’ der.

Belki de iki düşünür arasındaki en derin fark şu: Rogers'ın ağacı bu dünyada büyür. Nursî'nin tohumu ise "dünya hayatının toprağına" ebedî bir ağaç olmak için ekilmiştir. Toprağa gömülmek onun için son değil, başlangıçtır. Sabahki sincabın gömdüğü hurma çekirdeği de belki birkaç yıl sonra burada bir fidan olarak başını kaldıracak.

Daha verimli bir yol var

Bugün eğitim fakültelerinde, danışmanlık programlarında, hatta Müslüman kurumlarda Rogers'ın fikirleri yaygın biçimde okutuluyor. Bunları ya hiç düşünmeden benimsiyoruz ya da değerli yanlarını anlamadan reddediyoruz. 

Oysa daha verimli bir yol var: Rogers'tan özgürlük ve kabul iklimi kurmayı öğrenmek, Nursî'den ise o özgürlüğü ebedî bir ağaca yetecek kadar derin bir toprağa ekmeyi.

Rahmetli babamdan öğrendiğim bir derstir: Toprak aynı zamanda sabır demektir. 

Tohumu gömdükten sonra her gün kazıp kontrol edersek onu öldürürüz; hiç ilgilenmezsek kurur. Eğitim de bu iki uç arasında bir denge sanatıdır: Nursî'nin çürüyen çekirdeği, yönsüz bırakılmış özgürlüğe; Rogers'ın çarpık filizleri ise baskıcı ve şartlı yönlendirmeye karşı bir uyarıdır.

Baharı bekleyen tohum

Şartlı sevgiyle çarpıtmadan yön vermek, terk etmeden özgürlük tanımak. Belki de bir "tohum pedagojisi"nin özü budur.

Yürüyüşümün sonunda dönüp o küçük toprak yığınına bir kez daha baktım. 

Sincap kendi işine dönmüştü; tohum ise karanlıkta, sessizce, baharı bekliyordu. 

Her çocuk da böyle bir tohumdur. 

Sorumuz şu olmalı: Biz ona nasıl bir toprak, nasıl bir su, nasıl bir ışık sunuyoruz?

Daha önemlisi: Çevre sorunları ve iklim krizi çağında, zehirlenmemiş temiz toprağı, temiz suyu ve temiz havayı nasıl koruyacağız?

Okunma Sayısı: 90
YASAL UYARI: Sitemizde yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Yeni Asya Gazetesi'ne aittir. Hiçbir haber veya yazının tamamı, kaynak gösterilse dahi özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan haber veya yazının bir bölümü, alıntılanan haber veya yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Yorumlar

(*)

(*)

(*)

Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış, Türkçe karakter kullanılmayan ve tamamı büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. İstendiğinde yasal kurumlara verilebilmesi için IP adresiniz kaydedilmektedir.
    (*)

    Namaz Vakitleri

    • İmsak

    • Güneş

    • Öğle

    • İkindi

    • Akşam

    • Yatsı