Zaten toplum içinde başarılı olmuş şirket veya hizmet gruplarına bakıldığında; çalışmaların ve işlerin belli bir düzen içinde yapıldığı, kişiler arasında güvenin tesis edildiği ve karşılıklı yardımlaşmanın içlerinde bir prensip haline getirildiği görülmektedir.
Tuluat eserinde sorulan, “Nasraniyet [Hıristiyanlık], İslâmiyet’in inkişafına [gelişmesine] bundan sonra mâni olmayacak mıdır?” sorusunu Bediüzzaman şu şekilde cevaplandırıyor; “Nasraniyet ya intifa [sönecek] veya ıstıfa [temizlenme] ile terk-i silâh edecektir. Zira birkaç defa yırtıldı, Protestanlığa geldi. Protestanlıkta da yırtıldı, tevhide yaklaştı; tekrar yırtılmaya hazırlanıyor. Ya intifa bulup sönecek veyahut doğrudan doğruya hakikî Hıristiyanlığın esasına câmi’ olan [toplayan] hakaik-i İslâmiyeyi karşısında görecektir.”1
Zamanımızda bu husus toplumların yaşayış özellikleri açısında düşünüldüğünde; insanlar nasıl ve ne şekilde yönetilmekte ve yaşayışları nasıldır sorularına cevap bulmak için araştırmalar ve anketler yapılmaktadır. Buna da “İslâmîlik Endeksi “deniliyor.
“İslâmîlik Endeksi; ekonomi, hukuk ve yönetişim, insan hakları/siyasî haklar ve uluslararası ilişkiler olmak üzere dört ana daldan oluşuyor. Her ana dal, söz konusu kategoriye dair göstergeleri puanlanarak bir endeks skoru oluşturuluyor. Örneğin ekonomiye dair kategoride, ülkenin yolsuzluktan uzak olması ve ekonomik prensiplerin İslâmî finansa uygunluğu gibi göstergeler rol oynuyor… Endeks, çeşitli ülkelerin İslâm’ın insanî, sosyal, ekonomik ve yönetişim öğretilerini yansıtıp yansıtmadığını; başka bir deyişle onların “İslâmîlik” derecesini ölçmeyi amaçlıyor. “İslâmîlik” Endekslerinin, bu soruları cevaplamak ve bir ülkenin “İslâmiyet’ini” geliştirmek için bir yol haritası sağlamak için tasarlandığı belirtiliyor.” 2
Örnek olması açısında aynı yerde şu sıralama örneği de görülüyor.
“İslâmîlik Endeksi’ne göre, İslâm’a en uygun yaşayan ülkeler (2022)
İlk 5: İrlanda, İzlanda, Yeni Zelanda, Danimarka, Hollanda. • Türkiye: 109/149 (2022’de: 100). •(Ölçüm odağı: kurumsal kalite; ibadet kapsam dışı). 3
Buna baktığımızda bizlerin bu konuda, özellikle Üstad’ın belirttiği yolda epey bir gayret göstermemiz gerektiği ortaya çıkıyor. Yani, “Eğer biz ahlâk-ı İslâmiyenin ve hakaik-i imaniyenin kemâlâtını ef’âlimizle izhar etsek, sair dinlerin tâbileri, elbette cemaatlerle İslâmiyete girecekler; belki küre-i arzın bazı kıt’aları ve devletleri de İslâmiyete dehâlet edecekler.” 4
Muhakemat kitabının ilk kısmı olan birinci makale/unsuru’l hakikat’ın başlangıcında Üstad Said Nursî, Müslümanlar olarak, İslâmiyet’in özünü, aslını terk ettiğimiz ve buna mukabil dış görünüşüne önem verdiğimiz, anlayışsızlık ve edepsizlikle İslâmiyet’in hakkını ve lâyık olduğu hürmeti göstermediğimiz için İslâmiyet’in bize, yani Müslümanlara küstüğünü söylemekte ve böylece şüphe ve hayallere sarılıp gizlendiğini ve anlaşılmadığını söylemektedir.
Zaten bu şekilde olmasının da normal olduğunu, çünkü biz Müslümanlar olarak eskiden beri uydurulmuş hikâyeleri, İslâm’ın usul ve itikadi meselelerine tercih etmiş ve İslâm’ın kıymetinin takdir edememiş idik.
Böylece İslâmiyet te, ceza olarak bizi dünyada terbiye etmek, yola getirmek için diğer insanlardan daha düşük seviyelere, sefaletlere, fakirliklere ve tembelliğe düşürmüş idi.
Onun için, biz Müslümanları bu durumlardan kurtaracak yine İslâmiyet olacaktır. Bunu sağlamak için de, İslâmiyet’ten özür dilemek, elbirliği ile sadakatle ve samimiyetle/ ihlâsla ona yönelmek, tekrar İslâmiyet’e bağlanmak ve onun kuvvetli bağından ayrılmamak gerekmektedir.
Dipnotlar:
1- Tuluat.5
2 - https://www.dogrulukpayi.com/dogruluk-kontrolu/2020-islâmilik-endeksi-siralamalarina-yonelik-iddialar
3- https://hepsiveri.com/2025/11/islâmilik-endeksi-2024-turkiye-109/
4- Hutbe-i Şamiye, Birinci Kelime’den