Temel hak ve hürriyetlere konjonktürel olarak yaklaşmak mümkün değildir. Yani şartlara göre “bazı zaman kullanabilir, bazı zaman askıya alabiliriz” denilmez.
Hak ve hürriyetler iç içe geçmiş halde yaşarlar. Bir hakkı tanırsanız, diğer haklar da yavaş yavaş belirir. Bir hakkı ihlal ederseniz, diğer haklar da yavaş yavaş geriler.
Bir ülkede yeterli seviyede ifade hürriyeti varsa, orada diğer hak ve özgürlüklerin de -basın, din ve vicdan, toplantı ve gösteri, siyasî haklar vs- mevcut bulunduğuna bir işarettir.
Bu fertlerin kendi hak ve hürriyetlerine sahip çıkma şuuru ile yakından ilgilidir. “Zulüm bana değmiyorsa bin yaşasın” denilmez. Çünkü “bir millet cehaletle hukukunu bilmezse, ehl-i hamiyeti dahi müstebit eder.”
***
Adalet bir gün herkese lâzım olabilir ama; bunun için savunulmaz. Adalet insanî, imanî ve herkesin muhtaç olduğu kudsî bir değerdir. Hocalar her Cuma hutbesinde hatırlatıyor:
“Şüphesiz ki, Allah, size adaleti, iyilik yapmayı ve yakınlara bakmayı emreder. Hayasızlıktan, fenalıktan ve azgınlıktan nehyeder. Öğüt almanız adalete sahip çıkmanız için size böyle öğüt verir.” (Nahl Suresi: 90)
Adaletsizlik yapanlar, aslında kendi kötü sonunu hazırlamaktadır. Adaletin -geç bile olsa- bir gün mutlaka yerini bulacağı kesindir.
Yunus Emre yılların ötesinden “Zulüm ile âbâd olanın âkıbeti berbat olur!” diye ikaz ediyor. Adaletsizlik yapanların bir şekilde cezalarını bulduklarına tarih şahittir.
***
Her insanın ifade hürriyetine sahip olduğu, anayasamızda ve uluslararası sözleşmelerde açıkça vurgulanmıştır:
“Herkes düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmî makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar.” (Anayasa 26. m)
BM Medenî ve Siyasî Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmenin 18. Maddesi’nde, “Herkesin düşünce, vicdan ve din hürriyeti hakkı” düzenlenirken; Madde 19’da ise “Herkes, kimsenin müdahalesi olmaksızın istediği düşünceye sahip olma hakkına sahiptir” denilerek “hiç kimsenin kanaatleri için rahatsız edilemeyeceği” vurgulanmıştır.
Hak ve hürriyetleri düzenleyen hukukî belgelerdeki hükümler çok nahif gözükse de; aslolan bu hürriyetlere sahip çıkılması, korkusuzca kullanılmasıdır.
***
Hukuk delile bakar; duygusallığa, hamasete ve siyasî tercihlere göre karar veremez. Güncelin etkisinde kalan bir hukuk anlayışı, hukukî değil siyasîdir. Güncel siyaset farklı olsa da; hukuk ilkeli olmayı gerektirir.
Fikirlerini açıkladı diye insanların gözaltına alınmaları, hapsedilmeleri sıradanlaşıyor sanki. Bir mesaj veya eleştiri yapıldığında, hemen adlî işlem başlatmak ifade hürriyetine, lekelenmeme hakkına aykırıdır.
AİHM kararlarında çokça vurgulandığı üzere; “Sadece hoşumuza giden fikirler için değil, hoşumuza gitmeyen, sarsıcı, şok edici, rahatsız edici olsa bile fikir hürriyeti kapsamında değerlendirilmesi” gerekir.
***
Fikirlere karşı baskı ve şiddetle mücadele imkânsızdır. Fikirler zorla, mahkemeyle, hapisle siyasî söylemlerle susturulamaz, etkisizleştirilemez.
Fikirlere karşı ancak fikirle mücadele edilir, edilmelidir. Medenîlere galebe çalmak ancak ikna ile mümkündür.
Tarihin şahitliği altında, adalet-zulüm mücadelesi kıyamete kadar devam edecek. Önemli olan hangi safta yer aldığımız!