Hadis ilminin zirvesi sayılan eserlerin başında hiç şüphesiz Sahih-i Buharî gelir. Asırlardır İslâm âlimleri, Kur’ân-ı Kerîm’den sonra en güvenilir kitap olarak bu eseri kabul etmişlerdir. Bu büyük değerin arkasında ise ömrünü Resûlullah’ın (asm) sünnetini en doğru şekilde muhafaza etmeye adayan büyük bir muhaddis vardır: İmam Muhammed b. İsmail el-Buharî.

Hicrî 194 (810) yılında Buhara’da dünyaya gelen İmam Buharî, küçük yaşta babasını kaybetti. Annesinin himayesinde yetişti. Daha çocuk yaşlarda güçlü hafızasıyla dikkat çekti; on yaşına geldiğinde hadis meclislerine devam ediyor, rivayetleri ezberliyor ve hocalarının nakillerindeki hataları fark edecek seviyeye ulaşıyordu.

On altı yaşında annesi ve kardeşiyle birlikte hac yolculuğuna çıktı. Hacdan sonra Mekke’de kalarak ilim tahsiline devam etti. Ardından Medine, Basra, Kûfe, Bağdat, Şam, Mısır, Horasan ve dönemin birçok ilim merkezini dolaştı. Yaklaşık kırk yıl süren bu ilim yolculuğunda bine yakın âlimden hadis dinledi. Rivayetlere göre yüz binlerce hadisi senetleriyle birlikte ezberlemişti. Ancak onun büyüklüğü sadece güçlü hafızasında değil, hadisleri kabul ederken gösterdiği eşsiz titizlikteydi.

İmam Buharî, bir hadisi kitabına almadan önce rivayet zincirindeki bütün râvileri tek tek araştırıyordu. Râvilerin güvenilirliği, ahlâkı, hafızası ve birbirleriyle gerçekten görüşüp görüşmedikleri üzerinde hassasiyetle duruyordu. Bu sebeple eserine ancak sıhhatinden emin olduğu hadisleri aldı. Rivayet edildiğine göre, kitabına yazacağı her hadis için abdest alır, iki rekât namaz kılar ve Allah’tan yardım dilerdi. Bu rivayet onun ilmî çalışmalarını ibadet şuuruyla yürüttüğünü göstermesi bakımından dikkat çekicidir.

Yaklaşık on altı yılda tamamlanan Sahih-i Buharî, tekrarlarla birlikte yaklaşık yedi bin beş yüz hadis, tekrarsız olarak ise iki bin altı yüz civarında hadis ihtiva eder. Eser yalnızca bir hadis mecmuası değil; iman, ibadet, ahlâk, muamelât ve sosyal hayatı içine alan kapsamlı bir ilim hazinesidir. İmam Buharî, bölüm başlıklarıyla da birçok fıkhî hükme işaret etmiş, böylece eserine ayrı bir derinlik kazandırmıştır.

Bugün Sahih-i Buharî, dünyanın dört bir yanında medreselerde, ilâhiyat fakültelerinde ve ilim halkalarında okunmaya devam etmektedir. Asırlar geçmesine rağmen güvenilirliğini ve değerini koruyan bu eser, sünnetin muhafazası için gösterilen büyük fedakârlığın en parlak örneklerinden biridir. Bir sonraki yazımızda, Kütüb-i Sitte’nin ikinci büyük eseri olan Sahih-i Müslim ve müellifi İmam Müslim’i tanıyacağız.

Kaynakça: 

Sahih-i Buharî (Mukaddime ve Kitâbü’l-İlim); İbn Hacer el-Askalânî, Hedyü’s-Sârî; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Buharî” maddesi; İbrahim Canan, Hadis Tarihi; Talat Koçyiğit, Hadis Usûlü.