Kütüb-i Sitte’nin altıncı ve son eseri olan Sünen-i İbni Mâce, hadis ilminin en önemli kaynaklarından biridir. Bu eser, diğer beş hadis kitabında yer almayan birçok rivayeti ihtiva etmesi sebebiyle büyük değer kazanmış ve zamanla Kütüb-i Sitte arasındaki yerini almıştır. Müellifi ise büyük muhaddis Ebu Abdullah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî, meşhur adıyla İmam İbni Mâce’dir.
İmam İbni Mâce, hicrî 209 (824) yılında İran’ın Kazvin şehrinde dünyaya geldi. “İbni Mâce” lakabı, babasının veya ailesinin tanındığı isimden gelmektedir. Küçük yaşta hadis ilmine ilgi duydu ve devrinin ilim merkezlerini dolaşarak hadis tahsil etti. Horasan, Irak, Hicaz, Şam ve Mısır’a yaptığı ilmî seyahatlerde birçok muhaddisten hadis rivayet etti. Bu uzun yolculuklar, onun hadis ilminde derinleşmesine ve geniş bir rivayet birikimine sahip olmasına vesile oldu.
İmam İbni Mâce’nin en meşhur eseri Sünen-i İbni Mâce‘dir. Yaklaşık dört bin üç yüz hadis ihtiva eden bu eser, ibadetlerden ahlâka, ticaretten aile hayatına kadar pek çok konuyu kapsamaktadır. Eserin en önemli özelliği, diğer beş hadis kitabında bulunmayan yaklaşık bin üç yüz kadar rivayeti de ihtiva etmesidir. Bu yönüyle hadis literatürüne önemli katkı sağlamış ve Kütüb-i Sitte’nin tamamlayıcı halkası olmuştur.
Hadis âlimleri, Sünen-i İbni Mâce’de sahih ve hasen hadislerin yanında zayıf rivayetlerin de bulunduğunu belirtmişlerdir. Ancak bu durum, eserin ilmî değerini gölgelememektedir. Çünkü hadis âlimleri, hangi rivayetlerin hangi derecede olduğunu açıklamış; böylece eser, hadis araştırmaları için vazgeçilmez kaynaklardan biri olmayı sürdürmüştür. Nitekim Kütüb-i Sitte’deki diğer sünenlerde de farklı derecelerde rivayetler bulunmakta, bunların değerlendirilmesi hadis usûlünün ölçülerine göre yapılmaktadır.
İmam İbni Mâce, hadis toplamak uğruna ömrünü ilim yolculuklarında geçirmiş, büyük bir gayret ve ihlâsla sünnetin muhafazasına hizmet etmiştir. Hicrî 273 (887) yılında Kazvin’de vefat etmiş; geride asırlardır okunan ve istifade edilen kıymetli bir eser bırakmıştır.
Böylece Kütüb-i Sitte’yi meydana getiren altı büyük muhaddisi tanımış olduk. Her biri farklı bölgelerde yetişmiş, binlerce kilometre yol kat etmiş, ömürlerini Resûlullah Efendimiz’in (asm) hadislerini toplamak, incelemek ve sonraki nesillere güvenilir şekilde ulaştırmak için vakfetmiştir. Bugün İslâm dünyasında sünnetin sağlam kaynaklardan öğrenilebilmesi, büyük ölçüde bu fedakâr âlimlerin ilmî titizliği ve samimî gayretleri sayesinde mümkün olmuştur. Onlar, sadece hadis kitapları değil, aynı zamanda ilim, ihlâs, sabır ve emanet şuurunun da en güzel örneklerini bizlere miras bırakmışlardır.
Kaynakça:
Sünen-i İbni Mâce (Mukaddime); TDV İslâm Ansiklopedisi, “İbni Mâce” maddesi; İbrahim Canan, Hadis Tarihi; Talat Koçyiğit, Hadis Usûlü; M. Yaşar Kandemir, Hadis