“Kendinizi üç şeyden uzak tutun. Toz, duman ve kir. Dört şeye de önem verin: Kaliteli yağlardan yiyin, güzel koku, sağlıklı tatlılar (bal, hurma ve üzüm gibi) tüketin ve sık sık banyo yapınız, doyduktan sonra başka bir şey yemeyin. Akşamları ceviz yemeyin. Stres ve üzüntüsü olanlar ekşi tatlardan uzak dursun. Yazın sıcaklarında fazla et yemeyiniz. Kış günlerinde, her gün bir bardak sıcak su içen hastalıklardan emin olur. Dört şey vücut sağlığını ferahlatır: Yeşillikleri seyretmek, akan su, sevilen insanların yüzü ve dalındaki meyveleri seyredip, tefekkür etmek. Dört şey görme kabiliyetini zayıflatır: Yalınayak yürümek, sabah-akşam asık yüzlü insanlarla bir arada bulunmak, çok koşmak, çok ağlamak ve çok küçük yazıları devamlı okumak. 

Dört şey vücut sağlığını güçlendirir: İnce dokumalı elbise, çok sıcak olmayan banyo, sağlıklı tatlılar ve yağlar yemek, güzel kokular koklamak. Dört şey yüz akını gidererek, çirkinleştirir: Yalan söylemek, hayasızlık ve edepsizlik, bilgiye dayanmadan çok soru sormak ve ahlâka aykırı günahkârlıklardır. Dört şey yüz güzelliğini arttırır: İnsanlık gereği cömertlik ve iyilikseverlik, dostluk ve sevginin gereği, sözünde durma, yardımseverlik, hayırlı ve güzel işler yapmak, Allah’ın (cc) emirlerine titizlikle uyma, takva. 

Dört şey kin ve nefretin sebebidir: Kibir, kıskançlık, yalancılık ve dedikodudur. Dört şey rızkın artmasına vesile olur, celbeder: Gece kıyamı, seherlerde istiğfarı çoğaltmak, sadaka vermeye devam etmek, günün ilk ve son zamanlarını Allah’ı (cc) zikirle geçirmek. Dört şey rızka engel olur: Sabahı uykuyla karşılamak, namaz kılmakta tembellik etmek, gevşeklik ve uyuşukluk, kendine olan güveni kötüye kullanmak, hıyanet etmektir. Dört şey zihin ve beyin fonksiyonlarına zarar verir: Ekşi yemek ve meyveleri devamlı ve çok yemek, devamlı sırtüstü uyumak, stres ve üzüntülerdir. Dört şey beyin ve hafızayı güçlendirir: Kalbi olumlu düşüncelerle ferahlatmak, aşırı yeme içmeyi kontrol etmek, tatlı ve yağlı yemekleri dikkat ve tedbirle yemek, vücuttaki atıkları bekletmeden dışarı atmaktır.” 

İnsan sağlığına unutulmaz hizmetler veren kadim tıp kaynakları, günümüz hizmetlerini aydınlatmayı sürdürmektedir. Hasta hakları, sosyal güvenlik destekleri gibi sosyal tıp uygulamaları karşılaştırıldığında, çağımızın ulaştığı şartlarla yarışabilecek seviyededir. Hipokrat, talebelerine yaptığı tavsiyelerde: “Çok tamahkâr olmayınız, hastalarınızın maddî imkanlarını göz önünde bulundurup, ona göre onlardan ücret alıp almayacağınızı iyice düşününüz. Bazı tıbbî vakalarda, hastadan hiçbir maddî ücret istenmemelidir. Geçim sıkıntısı çeken bir yabancı size başvurduğunda, onu tedavi ettikten sonra, kendisine yardım ediniz. Çünkü insanların sevildiği yerde, tıp sanatı da itibar görür. Hastalarınızı ziyaret etmek üzere bir eve gittiğinizde, onlardan izin isteyerek içeri giriniz. Bilerek veya bilmeyerek yapabileceğiniz her türlü kötü davranışı yapmamaya çalışınız. Gördüğünüz, işittiğiniz her sırrı saklamayı kendinize bir ilke edininiz. Hastanın sırrını mutlak surette saklayınız.”1 

Günümüzün deontoloji kurallarının ulaşamadığı kadim tıptaki bu anlayışın, sağlık hizmetlerinde karşılık beklenmeden yapılması, hâlâ aşılamayan örneklerden bir kısmıdır. Tedavi hizmetlerinin önceliği, herhangi bir menfaat değil, tamamen iyilik yapmak ve iyiliği yaygınlaştırmak düşüncesinden besleniyordu. Bu düşünce ve uygulama tarzının asrımıza da yansıması dileğimizdir. 

Sağlıcakla kalın... 

Dipnot:

1- Prof. Dr. Ahmet Ağırakça, İslam Tıp Tarihi, s. 55, Akdem Yayınları 2016