26. Söz’ün de en merkezinde duran, kulların fiiline yönelik Allah’ın takdirini bir manada ifade eden de “taallûk” kelimesidir, derim.

Bu çalışmamızda taallûk kelimesini irdelemeye, oradan kaderî bağları anlamaya çalışacağız. 

Bağlı olma, bağlılık, ilgi, bağ ve ilişik manalarını ifade eden taallûk; Allah’ın takdirinin, bilmesinin, kulun iradesiyle doğrudan alâkalı olduğu ve cüz-i ihtiyârî ile her ne yapılacaksa onunla doğrudan örtüştüğü, nasıl olacaksa onunla ilgili olduğu, bilindiği demektir.  

Külliyatta yaklaşık yüz otuz yerde geçen taallûk kelimesinin geçtiği cümlelerden bazıları şöyle:

“Malûm nasıl bir keyfiyet üzerine olursa, ilim öylece taallûk eder.”1

Bilinen şey nasıl bir nitelikte olacaksa, onun ilmi de öylece ilgili olur. 

“Abdin ihtiyarından neş’et eden bir fiile ilm-i ezelînin taallûku...”2

Kulun, iradesinden çıkan fiile, Allah’ın ezelî ilminin ilgili...

“İlm-i İlâhî, ihtiyarımıza taallûk etmiş.” 3

Allah’ın ilmi, irademizle ilişik olmuş. Nasıl olacak, öylece bilmiş.

Emsali ifadeleri çoğaltabileceğimiz bu tespitlerden anlaşılıyor ki, ezelî ilim, kulun iradesi ile doğrudan alâkalıdır. Kulun cüz-i iradesiyle yapacağı her şeyi Allah, ilmiyle bilip, alâkadar olmaktadır.

Nasıl olacak, öyle taallûk ediyor

İşte bir başka kader ile iradenin bağlantı noktasını anlatan ifade: “Nasıl olacak, öyle taallûk ediyor.”4

Kulun nasıl hareket edeceği ile Allah’ın bilmesi doğrudan birebirdir. Kulun yapacağı işle Allah’ın bilmesi doğrudan bağlıdır. 

Kurallara oturtulan ilim, onlara taallûk eden olaylara göre teşekkül etmiştir. Ortada eşya ve hâdise yoksa, onlarla alâkalı olacak ilim de yok demektir. O hâlde ilim, eşya ve hâdise ile doğrudan ve birebir ilgilidir. İşte Allah’ın ezelî ilmi noktasından bakıldığında nasıl olacak, öyle taallûk ediyor, denilir ama konu tam anlaşılmayabilir, o hâlde biraz daha irdeleyelim. 

Keskin virajı alamayan hızlı şoförün kaza yapması, viraja hızla girilirse kaza olur/olacak kaidesiyle örtüşmektedir.

Botanik ilmi, bitkilerle şekillenir, olur. Botanik söylediği için bitkiler şekillenmez. Bitkilerdeki şekillerle botaniğin alâkalı oluşu da budur.   

Burada problem olan konu şudur; kul, taallûk konusunda zaman ve mekânı aşamamaktadır. Zaman sıralamasıyla meydana gelen kulun fiillerini Allah’ın zamansız bilmesi, zamana bağımlı olan kul tarafından anlaşılmamaktadır. 

İlim, malûma tâbidir, prensibinden hareketle bilgi, bilinene bağlıdır. Ağacın dalındaki elma, malûmdur, zihnimizdeki elma ilimdir. Zihnimizdeki elmaya göre daldaki elma şekil almıyor, daldaki elmaya göre zihindeki elma bilgileri oluşuyor. Bu bakış açısı kul için böyle olurken Allah nokta-i nazardan ise kulun iradesi nasıl olacaksa öylesine biliyor demektir. 

Taallûk kelimesine yakın manada olan teveccüh kelimesi de kader-irade bağlamında kullanılır. Kulun iradesi nasıl gerçekleşecekse Allah’ın ilminin teveccühü de öyledir, demek mümkündür. 

Teveccüh; bir tarafa doğru yönelme, doğrulma5 manasında olup, irade nasıl gerçekleşecek ise İlâhî ilim de o yöndedir, denilebilir.

Dipnotlar:  

1. Bediüzzaman Said Nursî, İşârâtü’l-İ’caz, s. 94, 

(7. Ayetin tefsiri)

2. Bediüzzaman Said Nursî, İşârâtü’l-İ’caz, s. 94, 

(7. Ayetin tefsiri)

3. Bediüzzaman Said Nursî, Sözler (2016), s. 527

4. age

5. https://lugatim.com/s/TEVECC%C3%9CH