İmam, üçüncü sefer cemaate aynı soruyu sorduktan sonra

- Haklarınızı helâl eder misiniz, diye üç sefer sordu ve cemaat, mevtanın iyi birisi olduğunu ikrar ederek helâlleşildi. 

Bilinen hakikat şu ki o soruların muhatabı, mevtayı tanıyanlardır, yoldan geçen, hele hele hiç tanımayanlar değil elbette. Olsa olsa namazını kılmasından mütevellid bir hak doğuyorsa ki o namaz, bir hakkın doğmasına değil, farz-ı kifaye olan cenaze namazının kılınması sorumluluğu gereğidir.

Kul hakkı, en dar daireden başlar ve dolaylı olarak kul hakkı halkası gittikçe genişler.

Akrabadan da önce, komşuluk hakkı gelir. 

Sosyal hayatı tanzim eden ayetler geldiğinde Resul-i Ekrem'in (asm); “Cebrail bana komşuya iyilik etmeyi tavsiye edip durdu. Neredeyse komşuyu komşuya mirasçı kılacak sandım.”1 hadisi kul hakkı konusunda çok ibretlidir.

Karşılaşmalarda selamlaşma, bir yere gidileceğinde ona malumat bırakma, bir tabak çorba uzatma gibi güzel davranışlar komşuluk ahlâkının faziletli örneklerindendir.

Ameliyat öncesi helalleşme için gittiğimiz komşumuz Ömer Demirtaş ile sohbet ederken konu komşuluk hakları idi. Konunun ehemmiyetini anlattım ve bu hakikate dayanarak gireceğim operasyon öncesi helalleşmeye geldiğimi ifade ettim. Duygulandı, hoşuna gitti ve samimî olarak aynı duyarlılığı göstermeye gayret etti. 

Hangi din ya da inançtan olunursa olunsun, komşuluk hakları, musalla taşında “Nasıl bilirdiniz?” suali ile karşımıza çıkar, son durakta.  

Cenaze namazı sonrası helalleşmedeki sualin cevabı, suali sorulanın hayattaki ameline ve davranışlarına bağlıdır. Çevresine verdiği izlenim ve kanaat etkilidir. Kendi âlemindeki hâli, gayreti, belirleyicidir. 

Hakikaten, bebeğin cenaze namazında “mevtayı nasıl tanırdınız?” sualinin cevabı nasıl olacak?

Hayatta iken kırmadığı testi kalmayan birinin cenaze namazında imam “Mevtayı nasıl tanırdınız?” sualine, samimî olarak cevap verebilecek miyiz?

Hüsn-ü zan ile “iyi bilirdik” diye tercihinizi yapabilirsiniz bu ayrı bir mesele. 

Hz. Ömer'in (ra) rivayet ettiği bir hadis-i şerif burada rehber olur, şöyle ki: Resul-i Ekrem’in (asm) yanından bir cenaze geçerken, oradaki insanlar cenaze hakkında senada bulunurlar. Bunun üzerine Allah Resulü (asm); “Vacib oldu, vacib oldu, vacib oldu.”, buyurur. Sonra arkadan bir cenaze daha geçer; onu da kötü sözlerle yad ederler. Efendimiz (asm) yine aynı ifadeleri kullanır. Hz. Ömer (ra);

"Ey Allah'ın Resulü! Vacib olan nedir?" diye sorar. Allah Resulü de (asm);

“Öncekini hayırla yâd ettiniz, ona Cennet vacip oldu. İkincisini kötülükle yad ettiniz, ona da Cehennem vacib oldu. Sizler Allah'ın yeryüzündeki şahitlerisiniz.”2

Dikkat edilmesi gereken, yapılan hüsn-ü zan, aşırı olmamalıdır. Vefat eden birisi için “Cennetlik oldu” ifadesi için “Nereden biliyorsun? Ben peygamber olduğum hâlde bilmiyorum.” ikazı çok önemlidir. 

Ölçülü olmak, muvazeneyi sağlam tutmak her zaman ehemmiyet arz ediyor. 

Not:Ya Rabbi senden, biraz mühlet istemiştim, hamdolsun, lütfettin. Şimdi de gireceğim -inşaallah- son ameliyatım için şifa istiyorum, lütfeyle Allah’ım!

Dipnotlar:

 1- Buhârî, Edeb 28; Müslim, Birr 140-141

 2- https://sorularlaislamiyet.com/cenaze-namazi-sirasinda-taninmayan-bir-cenaze-hakkinda-husnuzanda-bulunmak-dogru-mudur