Âlem-i insaniyetin mahiyetinde ince latîfeler, hafî hisler ve sır dolu manevî cihazlar vardır ki akıl onları ihata edemez, nefs onları idrak edemez. Zira insan gözün gördüğü, kulağın işittiği şeylerle kayıtlı bir mahlûk değildir. İnsan mahiyetinin derinliklerinden süzülen, ruh ve kalp âleminde letâif bulunur. Bu letâif havâss-ı zahirenin ötesinde olup gizli bir sevk kuvveti taşır. “Sâika” denilen latîfe, bu kaderî sevk mekanizmasının dikkat çeken bir rüknüdür.

Risale-i Nur’da Üstad Bediüzzaman Hazretleri bu hakikati şöyle beyan eder: “Zîhayattaki meşhur havâss-ı zahire ve bâtına duygularından başka, gayr-ı meş'ur sâika ve şaika hisleriyle beraber...”¹

Bu cümle, insanda fark edilmeden iş gören, ruhun derinlerinde işleyen ve amelleri sevk eden bir fıtrî gücün varlığına işaret eder. İlim açısından yapılan daha ileri bir tesbit, sâikanın bir his, hatta sâmia ve bâsıra gibi bir duyu makamında olduğunu gösterir: “İnsanda ve hayvanda ‘sâika’ ve ‘şaika’ namıyla aynı ‘sâmia’ ve ‘bâsıra’ gibi iki hiss-i âheri ilmen bulmuştum.”²

Demek ki sâika, meyelânları fark eden; içte beliren müsbet ve menfi istikametlerin kıpırtılarını duyan; insanı görünmez bir noktadan harekete sevk eden manevî bir cihazdır. Risale-i Nur’da bu latîfe, ‘hiss-i sâdise-i sâdıka’ tabiriyle istimal edilen Sâika’dır. Kalpte istikamete yönelme istidadı bulduğunda bir rehber olur; aynı zamanda imtihan vesilesi işlevi görür. Bu latîfenin hem rahmet ciheti, hem de mesuliyet yönü vardır. 

İnsan bazen “İbadet sâikasıyla...”³ hayra koşar; bazen de “Cehalet sâikasıyla...”⁴ gadre uğrar, dalâlete sürüklenir. Zira her duygu sevk edici olabilir: “Gençlik, taşkınlık, dalâlet, muhabbet, şefkat, tedai-i efkâr sâikasıyla...”⁵

Gençliğin harareti, muhabbet, şefkatin rikkati ve fikirlerin çağrışımı insanı bir hâlden diğerine sevk eden birer saiktir. Bu da gösteriyor ki sâika, yalnız bir duygu değil; duyguların arkasında işleyen, kalbin meyillerini toparlayan, onları yönlendiren bir latîfedir.

Sâikanın menbaı bazen ilhamdır: “Sâika ilhamıyla...”⁶ Bazen gurur olur: “Gurur sâikasıyla...”⁷

Bazen de şöhretin câzibesi: “Hubb-u câhtan gelen şöhretperestlik sâikasıyla...”⁸

Hattâ insan “meyl-i tahrîb sâikası”yla yıkıcı bir hâlet-i ruhiyeye düşebilir. Demek ki sâika, kaynağının rengine bürünür; nurdan beslenirse berrak, nefisten beslenirse karanlık olur.

Sâika latîfesi, insanın görünmeyen ancak tesirli bir iç motorudur. Onu sevk eden bazen muhabbet, hırs, cehalet veya ilhamdır. Sâikanın kaynağı hangi güçten beslenirse, insanın gidişatı da ona göre şekillenir.

Bu latîfenin terbiye ve tedvîri aklın tek başına yapacağı bir iş değildir; imanla nurlanmış kalbin feraseti lâzımdır. Kalp nurlanınca sâika istikamet bulur ve insanı ibadete, hayra, tefekküre sevk eden bir rahmet vesilesine dönüşür. Aksi hâlde nefis ve hevânın rüzgârlarında savrulmak kaçınılmaz olur.

Neticede sâika, nefisten ruha uzanan mücahedede ilâhî bir ip gibidir; koparılmamalı ve ona sarılınmalıdır. Risale-i Nur’un bu latîfe üzerinden telkin ettiği mânâ şudur:

“İman, bilmek değildir; içten gelen sâikaya kulak verip ona ittibâ etmekle kemale erer.”

Dipnotlar

1- Sözler, s. 506.

2- Mektubat, s. 348.

3- İşârâtü’l-İ’caz, s. 85.

4- Barla Lâhikası, s. 38.

5- Üstad'ın muhtelif yerlerde beyan ettiği ibareler

6- Mektubat, s. 348.

7- Mesnevî-i Nuriye, s. 66.

8- Lem’alar, s. 165.