Kendisine karşı sorumluluğu olduğu gibi topluma karşı da sorumluluğu vardır. Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri “Kimin himmeti yalnız nefsi ise, o insan değil... Çünkü insanın fıtratı medenîdir. Ebnâ-yı cinsini mülâhazaya mecburdur. Hayat-ı ictimâiye ile hayat-ı şahsiyesi devam edebilir. Meselâ, bir ekmeği yese, kaç ellere muhtaç ve ona mukâbil o elleri ma’nen öptüğünü ve giydiği libâsla kaç fabrikayla alâkadar olduğunu kıyâs ediniz. Hayvan gibi bir postla yaşamadığından ebnâ-yı cinsiyle fıtraten alâkadar olmasından ve onlara manevî bir fiat vermeye mecbur olduğundan fıtratıyla medeniyet-perverdir. Menfaat-i şahsiyesine hasr-ı nazar eden, insanlıktan çıkar, masûm olmayan cânî bir hayvan olur”1 demiştir. 

Yüce Allah insanın faydalı hizmetler yapmasını emretmiş ve “İyilikte ve hayırda yarışın, kötülükte ve düşmanlıkta birbirinize yardım etmeyin. Allah’tan korkun. Allah’ın azabı şiddetlidir”2 ferman buyurmuşlardır. İnsanları kötülükten alıkoyacak ve iyiliğe sevk edecek en büyük etken korkudur. Korkunun meşru olanı ise Allah korkusu ve Cehennem korkusudur. Yüce Allah Cehennem ile korkutarak insanları hayra sevk etmektedir.

Peygamberimiz (asm) “Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden sorumlusunuz”3 buyurmuş ve herkesin durumuna göre sorumluluklarının bulunduğunu ve bunun hesabını vereceğini haber vermiştir. Kişinin makam ve mertebesi arttıkça sorumluluğu da artar ve yarın Allah’ın huzurunda buna göre hesaba çekilir. 

Peygamberimiz (asm) yine “Kendin için sevip istediğini mü’min kardeşin için de sevip istemeyen kâmil mümin olamaz”4 buyurmuşlardır. Yine “Mü’minler kemerli binalardaki taşlar gibidir, birbirlerine yardım etmek için omuz omuza verirler”5 buyurur. Peygamberimiz (asm) “İnsanlar arasına karışıp onların ezalarına sabreden mümin, karışmayandan daha hayırlıdır”6 buyurmuşlardır.

Peygamber Efendimiz’in insanlarla haşır-neşir olup onların eziyetlerine mâruz kalmasından büyük ıztırap duyan amcası Hazret-i Abbas (ra) Fahr-i Kâinât Efendimiz’in yüksek bir taht üzerinde oturup hiç olmazsa birtakım sıkıntılardan kurtulmasını istemişti. Efendimiz (asm) ise: “Hayır! Allah beni içlerinden alıp huzura kavuşturuncaya kadar, onların aralarında bulunacağım. Varsın ökçelerime bassınlar, elbisemi çekiştirsinler, kaldırdıkları tozlarla beni rahatsız etsinler!” buyurdu.7 

Abdullah b. Abbas (ra) birisinin “Allah’ım, beni insanlardan müstağni kıl, insanlara muhtaç eyleme!” diye dua ettiğini işitir. Ona “Ey adam! Görüyorum ki sen Allah’tan ölüm istiyorsun. İnsan hayatta kaldığı ve yaşadığı sürece hemcinslerinden müstağni olamaz. Allah insanları bir vücudun organları gibi yaratmıştır, tek başına hayatını devam ettiremez. İnsanlar birbirleriyle ünsiyet etsinler diye ona ‘insan’ adını vermiştir”8 der.

Dipnotlar:

1- Bediüzzaman, Tarihçe-i Hayat, Hutbe-i Şamiye, s. 92.

2- Maide, 5: 2. 

3- Buhârî, Cum`a, 11, İstikrâz, 20, İtk, 17, 19, Vesâyâ, 9, Nikâh, 81, 90, Ahkâm, 1; Müslim, İmâre, 20; Ebû Dâvûd, İmâre, 1, 13; Tirmizî, Cihâd, 27.

4- Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71-72; Tirmizî, Kıyâmet, 59; Nesâî, Îmân, 19, 33; İbn Mâce, Mukaddime, 9.

5- Buhârî, Salât, 88, Mezâlim, 5; Müslim, Birr, 65; Tirmizî, Birr, 18; Nesâî, Zekât, 67.

6-  Tirmizi, Kıyamet, 55; İbn-i Mâce, Fiten, 23.

7- İbni Sa’d, Tabakat, 2: 193; Heysemî, Mecmau’z-Zevâid, 9: 21.

8- Risaletün fî Muhalefetü’n-Nâs, Esad Efendi Kütüphânesi, No: 3654, 5: 15.